მოსამართლეთა კლანი: ბრიტანეთის სანქციებმა საქართველოს კონტროლირებული მართლმსაჯულება გამოააშკარავა

2025 წლის აპრილის დასაწყისში გაერთიანებული სამეფოს საგარეო საქმეთა, თანამეგობრობისა და განვითარების სამინისტრომ სანქციები გამოაცხადა ოთხი ქართველი მაღალჩინოსნის წინააღმდეგ გაერთიანებული სამეფოს გლობალური ადამიანის უფლებების სანქციების რეჟიმის ფარგლებში.

სანქცირებულთა შორის იყვნენ ლევან მურუსიძე და მიხეილ ჩინჩალაძე — ორი მოსამართლე, რომლებიც მრავალი წლის განმავლობაში ფიგურირებენ იმ ჯგუფის ბირთვში, რომელსაც ქართული სამოქალაქო საზოგადოება „მოსამართლეთა კლანს" უწოდებს — ასევე საქართველოს გენერალური პროკურორი გიორგი გაბიტაშვილი.

ბრიტანეთის გადაწყვეტილება რამდენიმე თვალსაზრისით უპრეცედენტო იყო. ეს იყო პირველი შემთხვევა, როდესაც რომელიმე დასავლურმა სახელმწიფომ ქართველ მოსამართლეებს აქტივების გაყინვა და მოგზაურობის აკრძალვა დაუწესა. ასევე პირველად მოხდა მოქმედი გენერალური პროკურორის სანქცირება საქართველოს დემოკრატიული კრიზისის კონტექსტში.

სანქციების განმარტებაში პირდაპირ იყო აღნიშნული სასამართლო სისტემის პოლიტიკური კონტროლის მექანიზმი. ბრიტანეთის განცხადებით, მურუსიძე და ჩინჩალაძე ფინანსურ სარგებელს იღებდნენ და გავლენას ახდენდნენ სასამართლო დანიშვნებსა და გადაწყვეტილებებზე, რათა ისინი მმართველი პარტიის — „ქართული ოცნების" — ინტერესებს მორგებოდა.

„მოსამართლეთა კლანი" ახალი მოვლენა არ არის. ქართული სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციები — განსაკუთრებით ინფორმაციის თავისუფლების განვითარების ინსტიტუტი (IDFI) და Transparency International Georgia — ამ ფენომენს წლების განმავლობაში აკვირდებიან და აღწერენ.

მოსამართლეთა მცირე ჯგუფი, რომელიც კონცენტრირებულია თბილისის სააპელაციო სასამართლოსა და იუსტიციის უმაღლეს საბჭოში, მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს მოსამართლეთა დანიშვნებზე, საქმეთა განაწილებასა და დისციპლინურ წარმოებაზე მთელ სასამართლო სისტემაში. მათი ერთგულება, კრიტიკოსების შეფასებით, უფრო მეტად მიმართულია მმართველი პარტიისკენ, ვიდრე კანონისა და ინსტიტუციური დამოუკიდებლობისკენ.

ამ პროცესში აშშ-მ ნაბიჯი ჯერ კიდევ ადრე გადადგა. 2023 წლის აპრილში აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტმა მურუსიძე და ჩინჩალაძე 7031(c) მუხლის საფუძველზე დაასახელა „მნიშვნელოვან კორუფციაში მონაწილეობისთვის". ეს გადაწყვეტილება გულისხმობდა საჯარო სავიზო აკრძალვას, თუმცა არ მოიცავდა აქტივების გაყინვას.

ბრიტანეთის 2025 წლის აპრილის გადაწყვეტილება უფრო მკაცრი აღმოჩნდა — სანქციები დაწესდა აქტივების სრული გაყინვის ფორმით, სანქციებისა და ფულის გათეთრების წინააღმდეგ ბრძოლის შესახებ 2018 წლის კანონის საფუძველზე.

დამატებითი ფაქტები საგამოძიებო ჟურნალისტიკამაც გამოავლინა. 2019 წელს OCCRP-ისა და „სტუდია მონიტორის" ერთობლივმა გამოძიებამ აჩვენა, რომ მიხეილ ჩინჩალაძემ ვერ მიუთითა მნიშვნელოვანი უძრავი ქონება მის სავალდებულო ქონებრივ დეკლარაციებში.

როდესაც სამოქალაქო საზოგადოების წარმომადგენლებმა ამ დეკლარაციების შემოწმება სცადეს სამართლებრივი გზით, ჩინჩალაძემ პროცესი სასამართლოს მეშვეობით დაბლოკა — ფაქტობრივად გამოიყენა ის ინსტიტუტი, რომელზეც თავად ახდენდა გავლენას.

გენერალური პროკურორის გიორგი გაბიტაშვილის სანქცირებამ ასევე ძლიერი პოლიტიკური სიგნალი გაგზავნა. მისი ხელმძღვანელობის პერიოდში პროკურატურამ სამართალდამცავთა წინააღმდეგ მხოლოდ სამი სისხლის სამართლის გამოძიება დაიწყო, მიუხედავად იმისა, რომ 2024 წლის საპროტესტო აქციების დროს პოლიციის მხრიდან არასათანადო მოპყრობის 147 შემთხვევა იყო დოკუმენტირებული.

პოლიციის ძალადობის გამოუძიებლობა შემთხვევითი არ იყო — საერთაშორისო ანგარიშების მიხედვით, ეს ინსტიტუციური პოლიტიკის ნაწილი გახდა. სწორედ ამ გარემოებას დაეყრდნო ბრიტანეთის გადაწყვეტილებაც, როდესაც სანქციები დაუწესა იმ თანამდებობის პირს, რომელიც სისტემის საბოლოო პასუხისმგებლად მიიჩნევა.

გაბიტაშვილი 2025 წლის ივნისში გადადგა და გახდა პირველი ქართველი მაღალჩინოსანი, რომელმაც თანამდებობა დასავლური სანქციების პირდაპირი ზეწოლის შემდეგ დატოვა.

ქართულმა ოცნებამ მისი გადადგომა „რუტინულ საკადრო ცვლილებად" წარმოაჩინა, თუმცა მოვლენების ქრონოლოგია განსხვავებულ სურათს აჩვენებს.

კლანის სარგებლიანობა მმართველი პარტიისთვის პრაქტიკულია. პოლიტიკურად მოტივირებული სისხლის სამართლის დევნა დამტკიცებას ხვდება. ოპოზიციონერების დაკავების ორდერები მზა ხელმომწერებს პოულობს. ჟურნალისტების უფლებებზე შეტანილი საჩივრები ჩაკლავდება. ნიმუში საკმარისად თანმიმდევრულია, რომ სისტემას წარმოადგენს.

ადამიანის უფლებათა ორგანიზაციების დასკვნით, ეს აღარ არის დამოუკიდებელი მართლმსაჯულება — ეს არის სისტემა, რომელიც ფორმალურად სასამართლოს დამოუკიდებლობის საფარქვეშ ფუნქციონირებს, მაგრამ პრაქტიკაში პოლიტიკური ინტერესების მომსახურებას ემსახურება.

ბრიტანეთის სანქციებმა ეს სისტემა საერთაშორისო ყურადღების ცენტრში მოაქცია. ბრიტანეთმა იმოქმედა. ევროკავშირს ჯერ არა. სანამ ბრიუსელი ლონდონის ნაბიჯს არ გაიმეორებს, კლანი თავის დაუსჯელობას — და მმართველი პარტიისთვის სარგებლიანობას — შეინარჩუნებს.