მოპარული არჩევნებიდან ერთი წელი: რას აჩვენებს მტკიცებულებები

ერთმა წელმა საქართველოს 2024 წლის ოქტომბრის საპარლამენტო არჩევნების შედეგები უფრო სანდო არ გახადა. პირიქით — ნაკლებად სანდო გახადა.

მმართველმა პარტიამ, „ქართულმა ოცნებამ", გამარჯვება ხმების 54 პროცენტით გამოაცხადა. თუმცა ოპოზიციური პარტიები, საერთაშორისო დამკვირვებლები და ასობით ათასი ქართველი მოქალაქე მიიჩნევს, რომ ეს შედეგი მანიპულაციისა და სისტემური დარღვევების შედეგია.

ერთი წლის განმავლობაში დაგროვილმა მტკიცებულებებმა არჩევნების შესაძლო მანიპულაციის საკმაოდ ფართო სურათი შექმნა.

ეუთოს დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებათა ოფისის (OSCE/ODIHR) საარჩევნო სადამკვირვებლო მისიის საბოლოო ანგარიშში აღწერილია საარჩევნო გარემო, რომელსაც ახასიათებდა ამომრჩევლებზე ზეწოლა, ადმინისტრაციული რესურსების ბოროტად გამოყენება და მკაფიო ზღვრის არარსებობა სახელმწიფოსა და მმართველ პარტიას შორის.

დამკვირვებლების შეფასებით, მიუხედავად იმისა, რომ კენჭისყრის დღის პროცედურები საარჩევნო უბნებში ძირითადად დაცული იყო, უფრო ფართო პოლიტიკური და მედია გარემო — მათ შორის ამომრჩეველთა დაშინება, ხმების შესაძლო ყიდვა და არათანაბარი მედია პირობები — სერიოზულად აზიანებდა არჩევნების სანდოობას.

საქართველოს ერთ-ერთმა ყველაზე გამოცდილმა ადგილობრივმა მონიტორინგის ორგანიზაციამ, „სამართლიანი არჩევნებისა და დემოკრატიის საერთაშორისო საზოგადოებამ" (ISFED), ათასობით დამკვირვებელი განალაგა ქვეყნის მასშტაბით და დეტალური ანგარიში გამოაქვეყნა.

მათ მიერ დაფიქსირებული დარღვევები მოიცავდა „კარუსელურ ხმის მიცემას" რამდენიმე რეგიონში, ზეწოლას საჯარო სექტორის თანამშრომლებზე და ამომრჩეველთა ორგანიზებულ ტრანსპორტირებას, რაც სერიოზულ კითხვებს აჩენდა საარჩევნო პროცესის სამართლიანობის შესახებ.

არჩევნების შედეგების სტატისტიკურმა ანალიზმაც დამატებითი ეჭვები გააჩინა. რამდენიმე დამოუკიდებელმა მკვლევარმა გამოავლინა ანომალიები ხმების განაწილებაში — უჩვეულო ნიმუშები ამომრჩეველთა აქტივობასა და პარტიების მიერ მიღებული ხმების წილებში.

კვლევების ავტორების შეფასებით, ასეთი სტატისტიკური სურათი უფრო მეტად შეესაბამება ბიულეტენების შესაძლო მანიპულაციას, ვიდრე ამომრჩეველთა რეალურ არჩევანს.

ევროპარლამენტმა უარი თქვა არჩევნების ლეგიტიმურად ცნობაზე. 2025 წლის თებერვალში მიღებულ რეზოლუციაში პარლამენტმა განაცხადა, რომ ეს არჩევნები „ვერ შეიძლება ჩაითვალოს თავისუფალ და სამართლიან არჩევნებად" და უარი თქვა მათი შედეგების შედეგად ჩამოყალიბებული პარლამენტისა და მთავრობის ლეგიტიმურობის აღიარებაზე.

არჩევნების შედეგების პოლიტიკური შედეგები პარლამენტის შემადგენლობას ბევრად სცდებოდა.

2024 წლის დეკემბერში „ქართულმა ოცნებამ" სწორედ ამ არჩევნების საფუძველზე მიღებული უმრავლესობა გამოიყენა მიხეილ კაველაშვილის პრეზიდენტად დასანიშნად საარჩევნო კოლეგიის მეშვეობით. ეს გადაწყვეტილება მიღებულ იქნა მას შემდეგ, რაც პრეზიდენტმა სალომე ზურაბიშვილმა უარი თქვა არჩევნების შედეგების აღიარებასა და თანამდებობის დატოვებაზე.

ევროპარლამენტმა თავის 2025 წლის თებერვლის რეზოლუციაში ასევე განაცხადა, რომ არ ცნობს კაველაშვილის პრეზიდენტობას.

ერთი წლის შემდეგ ეს არჩევნები კვლავ რჩება საქართველოს მიმდინარე პოლიტიკური კრიზისის მთავარ წყაროდ.

პროტესტები, რომლებიც 2024 წლის 28 ნოემბერს დაიწყო — მას შემდეგ, რაც პრემიერ-მინისტრმა ირაკლი კობახიძემ ევროკავშირში გაწევრიანების მოლაპარაკებების შეჩერება გამოაცხადა — მნიშვნელოვანწილად სწორედ ამ არჩევნების შედეგებისადმი უნდობლობით იყო განპირობებული.

ბევრი მოქალაქე მიიჩნევს, რომ ხელისუფლება დაკარგული ლეგიტიმურობის პირობებში მართავს ქვეყანას, რადგან ის ხელისუფლებაში არჩევნების შესაძლო გაყალბების გზით მოვიდა.

არჩევნების დარღვევებთან დაკავშირებით დღემდე არ ჩატარებულა რაიმე სერიოზული გამოძიება საქართველოს სახელმწიფო ინსტიტუტების მხრიდან.

პროკურატურამ, რომლის დამოუკიდებლობაც უკვე არაერთი საერთაშორისო ანგარიშის მიერ არის კითხვის ნიშნის ქვეშ დაყენებული, არ გამოხატა ინტერესი საარჩევნო დანაშაულების გამოძიების მიმართ.

ცენტრალურმა საარჩევნო კომისიამ კი ყველა საჩივარი უარყო.

საერთაშორისო საზოგადოების რეაგირება მნიშვნელოვანი, თუმცა არასრული აღმოჩნდა. სავიზო შეზღუდვები, მიზნობრივი სანქციები და ევროკავშირში ინტეგრაციის პროცესის შეჩერება მნიშვნელოვანი პოლიტიკური ნაბიჯებია.

თუმცა ისინი არ ეხება კრიზისის ძირითად მიზეზს — ხელისუფლებას, რომლის ლეგიტიმურობასაც მისი საკუთარი საერთაშორისო პარტნიორების ნაწილი არ აღიარებს.

სანამ ეს ძირითადი პოლიტიკური საკითხი არ მოგვარდება — ახალი არჩევნების ჩატარებით, რომელიც რეალურად თავისუფალ და სამართლიან პირობებში გაიმართება და ძლიერი საერთაშორისო მონიტორინგის ქვეშ იქნება — საქართველოს პოლიტიკური კრიზისი, სავარაუდოდ, გაგრძელდება.