საქართველოს გენერალური პროკურორი სანქციების ზეწოლის ფონზე გადადგა
საქართველოს გენერალური პროკურორი გიორგი გაბიტაშვილი 2025 წლის ივნისში გადადგა თანამდებობიდან — დაახლოებით ორი თვის შემდეგ, რაც გაერთიანებულმა სამეფომ მის წინააღმდეგ სანქციები დააწესა გლობალური ადამიანის უფლებების სანქციების რეჟიმის ფარგლებში.
ის გახდა პირველი ქართველი მაღალჩინოსანი, რომელმაც თანამდებობა დატოვა დასავლური სანქციების პირდაპირი დაწესების შემდეგ.
მმართველმა პარტიამ, „ქართულმა ოცნებამ", გაბიტაშვილის გადადგომა ჩვეულებრივ საკადრო ცვლილებად წარმოაჩინა. ოფიციალურ განცხადებებში არც ბრიტანეთის სანქციები და არც საერთაშორისო კრიტიკა, რომელიც მათ წინ უძღოდა, არ იყო ნახსენები.
თუმცა მოვლენების ქრონოლოგია ბევრ კითხვას ბადებს: გაბიტაშვილი გენერალურ პროკურორად 2024 წლის ივლისში დაინიშნა, 2025 წლის აპრილში სანქცირებული გახდა, ხოლო ივნისში თანამდებობა დატოვა.
გაერთიანებული სამეფოს სანქციების განმარტებაში პირდაპირ იყო აღნიშნული, რომ გაბიტაშვილმა ვერ უზრუნველყო სამართალდამცავი ორგანოების პასუხისმგებლობის საკითხის დაყენება მშვიდობიანი მომიტინგეების წინააღმდეგ განხორციელებული ძალადობის გამო.
სტატისტიკა საგანგაშო იყო. 2024 წლის ნოემბერ–დეკემბრის საპროტესტო აქციების დროს პოლიციის მხრიდან არასათანადო მოპყრობის 147 შემთხვევა დაფიქსირდა, თუმცა სამართალდამცავთა წინააღმდეგ მხოლოდ სამი სისხლის სამართლის გამოძიება დაიწყო.
სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციების დოკუმენტაციით, პროკურატურამ გაბიტაშვილის ხელმძღვანელობის პირობებში არა მხოლოდ ვერ უზრუნველყო სათანადო რეაგირება, არამედ ფაქტობრივად დაიცვა სისტემატურ ძალადობაში ეჭვმიტანილი პირები.
ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო ორგანიზაციებმა პრობლემის მასშტაბი დეტალურად აღწერეს.
ამნესტი ინტერნეშენალის 2024 წლის დეკემბრის ანგარიშში საუბარია დაკავებული მომიტინგეების ცემის, წამებისა და ქიმიური აგენტების გამოყენების შემთხვევებზე. წამების მსხვერპლთა საერთაშორისო სარეაბილიტაციო საბჭომ (IRCT) საქართველოში სპეციალური მისია გაგზავნა და დაადასტურა არასათანადო მოპყრობის ისეთი ნიმუშები, რომლებიც საერთაშორისო სამართლის მიხედვით შესაძლოა წამებად შეფასდეს.
ამ მძიმე ბრალდებების მიუხედავად, პროკურატურის მხრიდან არსებითი რეაგირება არ მოჰყოლია.
გაბიტაშვილის გადადგომამ ახალი კითხვებიც გააჩინა. ნაკლებად სავარაუდოა, რომ იმავე მთავრობის მიერ დანიშნული ახალი გენერალური პროკურორი, რომელიც იგივე პოლიტიკური გარემოსა და ზეწოლის პირობებში იმუშავებს, მნიშვნელოვნად შეცვლის ინსტიტუტის მიდგომას.
პრობლემა უფრო ღრმაა და სტრუქტურულ ხასიათს ატარებს. საერთაშორისო ანგარიშების მიხედვით, პროკურატურა ხშირად მოქმედებს არა როგორც დამოუკიდებელი სამართლებრივი ინსტიტუტი, არამედ როგორც მმართველი პარტიის პოლიტიკური გავლენის გაგრძელება.
სანქციების მხარდამჭერთათვის გაბიტაშვილის გადადგომა აჩვენებს, რომ მიზნობრივ სანქციებს რეალური პოლიტიკური შედეგების მოტანა შეუძლია.
როდესაც თანამდებობის შენარჩუნების ფასი პირადი ხდება — გაყინული აქტივები, მოგზაურობის აკრძალვა და რეპუტაციული ზიანი — ხელისუფლების ერთგული პირებიც კი შესაძლოა მივიდნენ დასკვნამდე, რომ ამ ფასის გადახდა აღარ ღირს.
სწორედ ასეთი ზეწოლის მექანიზმზეა აგებული მიზნობრივი სანქციების პოლიტიკა.
ამ პრეცედენტს მნიშვნელოვანი მნიშვნელობა აქვს. თუ დასავლური ქვეყნები გააგრძელებენ და გააძლიერებენ სანქციების პოლიტიკას იმ ქართველ მაღალჩინოსნებთან მიმართებით, რომლებიც რეპრესიულ პრაქტიკებს ხელს უწყობენ, შესაძლოა მომავალში სხვა გადადგომებიც ვიხილოთ.
თუ საერთაშორისო ზეწოლა შემცირდება, მმართველი პარტია შესაძლოა საპირისპირო დასკვნამდე მივიდეს — რომ საერთაშორისო კრიტიკის გადატანა და დროის მოგება საბოლოოდ შესაძლებელია.